Những điệu múa dân gian của các dân tộc Cao Bằng

Thứ sáu - 20/05/2022 00:16
Non nước Cao Bằng với những nét đẹp trong cuộc sống, sinh hoạt của các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô… đã dệt nên kho tàng nghệ thuật sống động, độc đáo, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của đồng bào. Tiêu biểu là những điệu múa dân gian như: múa sluông, múa Chầu, múa ba ba chũm chọe, múa khèn... có lịch sử hình thành lâu đời, có sức sống bền vững với thời gian.
Đội múa Chầu của cụ Đinh Thị Nhâm, xã Trọng Con (Thạch An) tập luyện múa Chầu.
Đội múa Chầu của cụ Đinh Thị Nhâm, xã Trọng Con (Thạch An) tập luyện múa Chầu.

Người Tày có khá nhiều điệu múa như: Múa sluông, múa Chầu tại xã Trọng Con (Thạch An); múa nhận cỗ và tản hoa trong Lễ hội Nàng Hai, xã Tiên Thành (Quảng Hòa)... Múa Chầu có ý nghĩa cầu phúc, cầu lộc cho gia đình, cầu mùa màng tốt tươi, bình an, sức khỏe. Theo các nhà nghiên cứu, múa trong Then có 3 hình thức: múa tập thể, múa đôi, múa đơn. Hình thức múa tập thể có múa Chầu và múa sluông, đây là 2 điệu múa chính trong nghệ thuật diễn xướng của Then. Đạo cụ chủ yếu là chiếc quạt và cây đàn tính, chùm sóc nhạc. Trong cuộc diễn xướng Then, các nghệ nhân thể hiện điệu múa Chầu song song với khúc hát chầu tổ tiên, chầu cung vua, chầu chúa trời... 

Người múa Chầu tay phải cầm chùm sóc nhạc theo nhịp bước, tay trái cầm quạt, di chuyển vòng tròn, hàng ngang hay tiến lùi theo vòng xuyến. Các động tác múa dứt khoát, khoan thai, uyển chuyển, nhẹ nhàng mang tính ước lệ theo nhịp đàn tính; thể hiện mô phỏng các thao tác lao động sản xuất, từ việc cày cấy, thu hoạch, chăn nuôi, săn bắt... tạo nên các sản phẩm có mặt trong mâm lễ vật dâng cúng. Múa dâng lễ vật lên tổ tiên của những nghệ nhân múa Chầu mới được cấp sắc, múa dâng lễ vật lên cha mẹ Then thể hiện sự tôn kính, trân trọng của các nghệ nhân đại diện cho con cháu đối với tổ tiên. Múa dâng lễ vật khi vào chầu Ngọc Hoàng (tức chúa trời), khi đó người múa đại diện cho muôn dân tỏ lòng tôn kính và cảm ơn chúa trời đã cho muôn dân 4 mùa mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt, muôn loài sinh sôi, phát triển. 

Cụ Đinh Thị Nhâm, xã Trọng Con (Thạch An) chia sẻ: Thế hệ của tôi hầu như ai cũng biết múa Chầu, tôi được những người lớn tuổi hơn trong làng truyền dạy. Từ nhỏ, khi thấy các bà, các cô múa những điệu múa uyển chuyển tôi rất thích, dần dần múa Chầu ngấm vào máu thịt lúc nào không hay. Dù tuổi đã cao nhưng khi múa Chầu tôi quên đi tuổi tác, không thấy mệt mỏi, cứ thế múa theo nhạc như một phản xạ tự nhiên.

Lễ hội Nàng Hai xã Tiên Thành là lễ hội truyền thống độc đáo thể hiện bản sắc văn hóa của dân tộc Tày từ xa xưa. Trong lễ hội, phần múa quạt là nghi lễ chính diễn tả đoàn người trần gian đưa lễ vật về mường trời. Quạt được sử dụng làm đạo cụ chính trong khi diễn. Múa quạt do các mụ nàng, mụ nọi làm sluông tiễn lễ vừa hát vừa thực hiện. Các điệu múa biểu diễn trong lễ hội gồm: múa quét, múa cầu mùa, múa chèo thuyền, múa gập một nửa quạt, múa gập quạt hoàn toàn. 

Điệu múa diễn ra dưới trại mùng mành được dựng theo hình dáng của một chiếc cầu - tượng trưng cho con đường đưa các nàng Trăng từ trần gian trở về trời. Những động tác đơn giản, di chuyển chầm chậm của các thiếu nữ Tày thể hiện sự nhẹ nhàng, giản dị trong tính cách của người dân tộc vùng cao. Việc sử dụng quạt trong các điệu múa biểu hiện của sự giao thoa văn hóa giữa người Tày và người Kinh, bởi các điệu múa truyền thống của người Tày thường không sử dụng quạt mà chỉ múa bằng tay.

Người Dao Đỏ có điệu múa ba ba chũm chọe và múa chuông diễn tả cảnh sinh hoạt, niềm vui, nhớ về cội nguồn và mời thần linh xuống chứng giám nghi lễ. Các điệu múa được thực hiện trong lễ tẩu sai, quá tang... Đây là điệu múa mang tính tập thể cao do nhiều người tham gia. Mọi người múa theo sự chỉ huy của thầy cúng. Khi múa bắt ba ba, cùng với những bộ trang phục rực rỡ kết hợp với động tác mô phỏng hành động theo các bước bắt ba ba trong cách chuyển động đội hình khi ngang, khi chéo, khi đan xen rất khéo léo, nhuần nhuyễn kết hợp tiếng trống, tiếng chiêng, khèn “phằn tỵ”… với tiết tấu lúc nhanh, lúc chậm, lúc dồn dập hòa với lời hát của thầy cúng  khiến cho điệu múa càng sinh động, hấp dẫn.

Đối với đồng bào dân tộc Mông thường múa khèn khi có đám tang, đám giỗ hoặc trình diễn trong lễ hội. Động tác múa khèn rất đa dạng như: múa nhảy đưa chân, quay đổi chỗ, quay tại chỗ, vờn khèn, lăn nghiêng, lăn ngửa, múa ngồi xổm, đi tiến, đi lùi theo bốn hướng, mỗi bước tiến, bước lùi làm sao để chân này chạm gót chân kia. Động tác cơ bản là khom lưng, quay hất gót tại chỗ và quay hất gót di động trên vòng quay lớn rồi thu hẹp dần theo hình xoắn ốc… với tốc độ càng nhanh càng điêu luyện. Đối với các bài khèn vui chơi thì động tác nhảy, múa mãnh liệt, phóng khoáng và khó hơn, như lăn nghiêng, lăn ngửa, đá gà, đá ngựa, nhảy ngồi xổm, tay nọ vỗ vào chân kia, tiếng vỗ phải kêu mà tiếng khèn vẫn không dứt. Trong đó, điệu múa ong hút nhụy và đá gà là hai điệu múa đặc trưng của người Mông. Múa ong hút nhụy với động tác xoay vòng trên một chân tại chỗ, miệng thổi khèn mang âm thanh vọng tựa đang say sưa hút mật. Còn điệu múa đá gà có tư thế ngồi xổm trên một chân, một chân duỗi thẳng đằng trước hoặc hất ngược về phía sau. Động tác điêu luyện vừa nhanh vừa dứt khoát.

Không như các dân tộc khác, người Lô Lô đen thể hiện sự yêu thương trong đám tang của người nhà, người thân bằng những điệu nhảy múa với ý nghĩa ca ngợi công lao của người chết khi còn sống. Tất cả gồm có 6 bài đánh trống để tạo nhịp điệu cho 12 điệu múa trong đám ma khô của dân tộc Lô Lô. Khi nhảy múa, mọi người mặc quần áo hoa, ai có nhiều bộ quần áo mới thì mặc bên trong nhưng phải là số lẻ với quan niệm tặng người đã khuất, còn chiếc áo hoa khoác bên ngoài. Đối với người phụ nữ, mỗi chiếc áo đội lên đầu tượng trưng như một bộ trang phục. Trong lúc múa, mặt phải tươi vui, càng tươi vui thì sự ca ngợi, lòng biết ơn càng lớn. Khi nhảy múa theo hình tròn, người tham gia múa là người thân trong gia đình, anh em, họ hàng, không giới hạn số người, lứa tuổi, càng nhiều người múa càng thể hiện tình cảm với người đã khuất.

Qua một số điệu múa đặc trưng của các dân tộc trên cho thấy, múa dân gian là hình thức sinh hoạt đa dạng, phong phú của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh, góp phần tạo nên diện mạo văn hóa, văn nghệ đặc trưng của từng dân tộc. Mong rằng cấp ủy, chính quyền địa phương, các cấp, ngành của tỉnh có giải pháp đồng bộ, thiết thực để gìn giữ, phát triển những điệu múa dân gian đặc sắc của các dân tộc tại địa phương.

Tác giả: Tỉnh Đoàn Thanh Niên Cao Bằng

Nguồn tin: Theo Báo Cao Bằng điện tử (http://baocaobang.vn/)

  Ý kiến bạn đọc

Fanpage
Liên kết website
THỐNG KÊ TRUY CẬP
  • Đang truy cập14
  • Máy chủ tìm kiếm3
  • Khách viếng thăm11
  • Hôm nay3,697
  • Tháng hiện tại3,697
  • Tổng lượt truy cập1,388,268
Huy Hiệu Đoàn
© 2021 TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ TỈNH ĐOÀN THANH NIÊN CAO BẰNG
Địa chỉ: Km 4, Tổ 1 Phường Đề Thám, Thành phố Cao Bằng, Tỉnh Cao Bằng
Điện thoại: 02063. 852. 165  - Fax: 02063. 852. 165
Email: tinhdoan@caobang.gov.vn
Chịu trách nhiệm chính: Bí thư Tỉnh Đoàn
Ghi rõ nguồn http://tinhdoan.caobang.gov.vn khi phát hành lại thông tin từ địa chỉ này.
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây