MÔ HÌNH TRUYỀN THÔNG “KHÔNG MỘT MÌNH” TẠI TRƯỜNG THCS QUẢNG UYÊN – CÁCH TIẾP CẬN HIỆU QUẢ TRONG GIÁO DỤC AN TOÀN KHÔNG GIAN MẠNG CHO HỌC SINH
- Thứ hai - 09/02/2026 03:21
- In ra
- Đóng cửa sổ này
An toàn không gian mạng – thách thức cấp thiết đối với học sinh hiện nay
Sự phát triển mạnh mẽ của Internet, mạng xã hội và các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) đã và đang mang lại nhiều cơ hội cho học sinh trong học tập, giao tiếp và sáng tạo. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những nguy cơ ngày càng phức tạp trên không gian mạng, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên – nhóm đối tượng còn hạn chế về kỹ năng tự bảo vệ và kinh nghiệm sống.
Sự phát triển mạnh mẽ của Internet, mạng xã hội và các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) đã và đang mang lại nhiều cơ hội cho học sinh trong học tập, giao tiếp và sáng tạo. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những nguy cơ ngày càng phức tạp trên không gian mạng, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên – nhóm đối tượng còn hạn chế về kỹ năng tự bảo vệ và kinh nghiệm sống.
Hiện nay, tỷ lệ người dùng Internet và mạng xã hội đang ở mức rất cao, trong đó học sinh trung học cơ sở là nhóm sử dụng Internet thường xuyên, đa nền tảng. Thực tế cho thấy, các hành vi lừa đảo, giả danh, thao túng tâm lý, dụ dỗ, “bắt cóc trực tuyến” (online grooming), phát tán nội dung độc hại… ngày càng gia tăng, không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần, sự phát triển nhân cách và niềm tin xã hội của học sinh.
Trong bối cảnh đó, việc giáo dục an toàn không gian mạng không thể chỉ dừng lại ở tuyên truyền lý thuyết hay cảnh báo chung chung, mà cần những mô hình truyền thông phù hợp với lứa tuổi, mang tính tương tác, trải nghiệm và dễ lan tỏa. Từ yêu cầu thực tiễn này, Trường THCS Quảng Uyên đã chủ động xây dựng và triển khai mô hình truyền thông “Không một mình – Cùng nhau an toàn trên không gian mạng” cho học sinh từ khối lớp 6 đến khối lớp 9 bước đầu mang lại những kết quả tích cực, có ý nghĩa thiết thực.
Cơ sở triển khai mô hình “Không một mình” tại Trường THCS Quảng Uyên
Mô hình truyền thông “Không một mình” được Trường THCS Quảng Uyên triển khai trên cơ sở bám sát các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, Nhà nước và ngành Giáo dục về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Cụ thể, nhà trường căn cứ vào các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về phối hợp triển khai chiến dịch chống “bắt cóc trực tuyến”; hướng dẫn của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an); đồng thời gắn với mục tiêu của Dự án “Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng – Tăng cường năng lực bảo vệ trẻ em” do tổ chức ChildFund Việt Nam hỗ trợ.
Điểm nổi bật của mô hình là cách tiếp cận lấy học sinh làm trung tâm, coi học sinh không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là chủ thể tham gia nhận diện nguy cơ, thực hành kỹ năng và lan tỏa thông điệp an toàn số. Thông qua đó, mô hình góp phần cụ thể hóa yêu cầu xây dựng “trường học an toàn số”, phù hợp với điều kiện thực tiễn tại địa phương.
Nội dung và cách thức triển khai
Mô hình được tổ chức dưới hình thức buổi truyền thông tập trung, thời lượng từ 45–60 phút, kết hợp linh hoạt giữa tuyên truyền, tương tác và trải nghiệm thực hành, phù hợp với tâm lý học sinh THCS.
Học sinh tham gia trả lời câu hỏi.
Trước hết, chương trình tạo cảm xúc và truyền cảm hứng cho học sinh thông qua các tiết mục văn nghệ, video và câu chuyện thực tế về những nguy cơ trên không gian mạng. Việc dẫn dắt bằng cảm xúc giúp học sinh dễ nhập vai, từ đó nhận thức rõ hơn tính chất nguy hiểm của các hành vi xâm hại trực tuyến.
Học sinh trả lời câu hỏi nhận diện nguy cơ Trang bị kiến thức lừa đảo trực tuyến.
Tiếp đó, học sinh được trang bị kiến thức và kỹ năng an toàn số thông qua hệ thống câu hỏi, trò chơi tương tác và xử lý tình huống sát với đời sống như: nhận diện tin nhắn giả mạo, không cung cấp mã OTP, không bấm link lạ, biết dừng lại – kiểm chứng – chia sẻ khi gặp tình huống bất thường. Các nội dung này giúp học sinh hình thành phản xạ an toàn số một cách tự nhiên, dễ nhớ, dễ vận dụng.
Đặc biệt, mô hình chú trọng rèn luyện kỹ năng ứng phó thông qua sân khấu hóa tình huống. Học sinh trực tiếp đóng vai nạn nhân, người xung quanh và người hỗ trợ, từ đó thực hành các bước xử lý khi gặp nguy cơ trên mạng. Thông điệp xuyên suốt của chương trình là: “Không giữ bí mật – Lưu bằng chứng – Báo người lớn”, góp phần phá vỡ tâm lý e ngại, cô lập của học sinh khi gặp sự cố.
Song song với đó, nhà trường thành lập nhóm học sinh nòng cốt có vai trò hỗ trợ, lan tỏa kiến thức an toàn mạng trong các lớp học và hoạt động Đội. Việc ký cam kết thực hiện “Bản quy tắc ứng xử an toàn cho trẻ em trên không gian mạng” với sự tham gia của Ban Giám hiệu, giáo viên và học sinh đã tạo nên sự gắn kết trách nhiệm giữa nhà trường – gia đình – xã hội trong bảo vệ học sinh.
Hiệu quả bước đầu và ý nghĩa thực tiễn của mô hình
Học sinh thảo luận về lợi ích, tác hại của internet.
Đặc biệt, mô hình chú trọng rèn luyện kỹ năng ứng phó thông qua sân khấu hóa tình huống. Học sinh trực tiếp đóng vai nạn nhân, người xung quanh và người hỗ trợ, từ đó thực hành các bước xử lý khi gặp nguy cơ trên mạng. Thông điệp xuyên suốt của chương trình là: “Không giữ bí mật – Lưu bằng chứng – Báo người lớn”, góp phần phá vỡ tâm lý e ngại, cô lập của học sinh khi gặp sự cố.
Song song với đó, nhà trường thành lập nhóm học sinh nòng cốt có vai trò hỗ trợ, lan tỏa kiến thức an toàn mạng trong các lớp học và hoạt động Đội. Việc ký cam kết thực hiện “Bản quy tắc ứng xử an toàn cho trẻ em trên không gian mạng” với sự tham gia của Ban Giám hiệu, giáo viên và học sinh đã tạo nên sự gắn kết trách nhiệm giữa nhà trường – gia đình – xã hội trong bảo vệ học sinh.
Học sinh ký cam kết thực hiện “Bản quy tắc ứng xử An toàn cho trẻ em”.
Qua triển khai thực tế, mô hình truyền thông “Không một mình” tại Trường THCS Quảng Uyên đã mang lại một số kết quả đáng ghi nhận với 467/467 học sinh tham gia đạt 100%. Nhận thức của học sinh về các nguy cơ trên không gian mạng được nâng lên rõ rệt. Học sinh không còn nhìn nhận Internet chỉ là môi trường giải trí, mà đã bước đầu hiểu được những rủi ro tiềm ẩn và cách tự bảo vệ bản thân.
Bên cạnh đó, mô hình đã góp phần hình thành kỹ năng ứng phó cơ bản cho học sinh, đặc biệt là kỹ năng dừng lại, kiểm chứng thông tin và chủ động chia sẻ khi gặp tình huống bất thường. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các hành vi lừa đảo, thao túng tâm lý ngày càng tinh vi, khó nhận diện.
Đáng chú ý, mô hình còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Thông qua các sản phẩm truyền thông như hình ảnh, video, thông điệp cam kết, nội dung chương trình được chia sẻ rộng rãi tới phụ huynh và người dân địa phương, góp phần nâng cao nhận thức chung về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
Học sinh Chu Hoàng Bảo Thy, Lớp 7A chia sẻ: "Sau khi tham gia buổi truyền thông “Không một mình – Cùng nhau an toàn trên không gian mạng", suy nghĩ của em đã thay đổi rất nhiều. Điều em ấn tượng nhất là thông điệp “Không giữ bí mật – Lưu bằng chứng – Báo người lớn”. Trước đây, nếu gặp chuyện không hay trên mạng, em có thể sẽ sợ bị trách mắng hoặc xấu hổ nên giấu đi. Nhưng giờ đây, em hiểu rằng việc chia sẻ kịp thời với thầy cô, cha mẹ hay người có trách nhiệm chính là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân”.
Một số gợi mở từ thực tiễn triển khai
Từ mô hình “Không một mình” tại Trường THCS Quảng Uyên, có thể rút ra một số kinh nghiệm có giá trị tham khảo. Một là, giáo dục an toàn không gian mạng cần được triển khai theo hướng gắn lý thuyết với trải nghiệm, tránh áp đặt, giáo điều. Hai là, cần phát huy vai trò phối hợp liên ngành, đặc biệt là sự đồng hành của gia đình, nhà trường và tổ chức Đoàn trong bảo vệ trẻ em.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, bảo vệ học sinh trên không gian mạng là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài. Mô hình truyền thông “Không một mình” tại Trường THCS Quảng Uyên cho thấy, khi nhà trường chủ động đổi mới cách tiếp cận, lấy học sinh làm trung tâm và huy động sự tham gia của cộng đồng, giáo dục an toàn không gian mạng hoàn toàn có thể trở nên gần gũi, hiệu quả và bền vững. “Không một mình” không chỉ là một khẩu hiệu truyền thông, mà là thông điệp nhân văn, nhắc nhở rằng mỗi học sinh đều cần và xứng đáng được bảo vệ, đồng hành và lắng nghe trên hành trình trưởng thành trong kỷ nguyên số./.
Bên cạnh đó, mô hình đã góp phần hình thành kỹ năng ứng phó cơ bản cho học sinh, đặc biệt là kỹ năng dừng lại, kiểm chứng thông tin và chủ động chia sẻ khi gặp tình huống bất thường. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các hành vi lừa đảo, thao túng tâm lý ngày càng tinh vi, khó nhận diện.
Đáng chú ý, mô hình còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Thông qua các sản phẩm truyền thông như hình ảnh, video, thông điệp cam kết, nội dung chương trình được chia sẻ rộng rãi tới phụ huynh và người dân địa phương, góp phần nâng cao nhận thức chung về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
Học sinh Chu Hoàng Bảo Thy, Lớp 7A chia sẻ: "Sau khi tham gia buổi truyền thông “Không một mình – Cùng nhau an toàn trên không gian mạng", suy nghĩ của em đã thay đổi rất nhiều. Điều em ấn tượng nhất là thông điệp “Không giữ bí mật – Lưu bằng chứng – Báo người lớn”. Trước đây, nếu gặp chuyện không hay trên mạng, em có thể sẽ sợ bị trách mắng hoặc xấu hổ nên giấu đi. Nhưng giờ đây, em hiểu rằng việc chia sẻ kịp thời với thầy cô, cha mẹ hay người có trách nhiệm chính là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân”.
Một số gợi mở từ thực tiễn triển khai
Từ mô hình “Không một mình” tại Trường THCS Quảng Uyên, có thể rút ra một số kinh nghiệm có giá trị tham khảo. Một là, giáo dục an toàn không gian mạng cần được triển khai theo hướng gắn lý thuyết với trải nghiệm, tránh áp đặt, giáo điều. Hai là, cần phát huy vai trò phối hợp liên ngành, đặc biệt là sự đồng hành của gia đình, nhà trường và tổ chức Đoàn trong bảo vệ trẻ em.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, bảo vệ học sinh trên không gian mạng là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài. Mô hình truyền thông “Không một mình” tại Trường THCS Quảng Uyên cho thấy, khi nhà trường chủ động đổi mới cách tiếp cận, lấy học sinh làm trung tâm và huy động sự tham gia của cộng đồng, giáo dục an toàn không gian mạng hoàn toàn có thể trở nên gần gũi, hiệu quả và bền vững. “Không một mình” không chỉ là một khẩu hiệu truyền thông, mà là thông điệp nhân văn, nhắc nhở rằng mỗi học sinh đều cần và xứng đáng được bảo vệ, đồng hành và lắng nghe trên hành trình trưởng thành trong kỷ nguyên số./.