Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh: “Vườn ươm” hình thành con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới

Góp phần quan trọng trong sự nghiệp xây dựng con người xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Ngày 15/5/1941, tại thôn Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, Đội Nhi đồng cứu quốc (tiền thân của Đội TNTP Hồ Chí Minh) chính thức được thành lập dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Giữa thời khắc lịch sử khi toàn thể dân tộc còn chìm trong đêm dài nô lệ dưới ách thống trị của thực dân, phát xít, việc khai sinh một tổ chức chính trị - xã hội dành riêng cho lứa tuổi thiếu nhi không đơn thuần là giải pháp tập hợp lực lượng cách mạng mang tính thời điểm. Sự kiện này là một phát triển quan trọng trong tư duy lý luận, minh chứng cho tầm nhìn chiến lược thiên tài và chiều sâu tư duy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: muốn xây dựng một đất nước mới phải bắt đầu từ việc gieo mầm những con người mới. Đây là sự cụ thể hóa sâu sắc quy luật biện chứng: hành trình tạo dựng những con người mới xã hội chủ nghĩa phải được định hình, bồi đắp liên tục, bắt đầu từ việc gieo mầm, rèn luyện ngay từ lứa tuổi măng non.

Từ 5 đội viên đầu tiên gồm: Nông Văn Dền (bí danh Kim Đồng), Nông Văn Thàn (bí danh Cao Sơn), Lý Văn Tinh (bí danh Thanh Minh), Lý Thị Nì (bí danh Thủy Tiên) và Lý Thị Xậu (bí danh Thanh Thủy), tổ chức Đội đã phát triển mạnh mẽ qua các thời kỳ lịch sử, trở thành môi trường giáo dục chính trị đầu đời của hàng chục triệu thiếu nhi Việt Nam. Trên nền tảng khoa học của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đội TNTP Hồ Chí Minh đóng vai trò là thiết chế đặc thù phụ trách khâu đột phá đầu tiên trong chuỗi quy trình “trồng người” của cách mạng. Đây chính là không gian thực tiễn để nuôi dưỡng lý tưởng cách mạng sơ khởi, bồi đắp nhân cách xã hội chủ nghĩa, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng cống hiến, lòng yêu nước chân chính và khắc sâu ý thức trách nhiệm công dân đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, phục vụ nhân dân ngay từ thuở nhỏ. 

Trải qua 85 năm xây dựng và trưởng thành, Đội TNTP Hồ Chí Minh không chỉ khẳng định vị thế là tổ chức thiếu nhi rộng lớn nhất cả nước, mà còn là một thiết chế chính trị - xã hội đặc biệt, giữ vai trò rường cột và góp phần quan trọng trong sự nghiệp xây dựng con người xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Gieo mầm lý tưởng từ tuổi thơ

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhất quán quan điểm chiến lược: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa”, khẳng định vai trò quyết định của nhân tố con người và tư duy biện chứng của Đảng: sự nghiệp xây dựng chế độ mới phải đi đôi với giáo dục, đào tạo chủ thể xã hội, đặc biệt là thế hệ mầm non - những chủ nhân tương lai của đất nước. Mọi thành tựu vĩ đại của cách mạng đều khởi nguồn từ sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức, lý tưởng và nhân cách của thế hệ kế cận.

Đội TNTP Hồ Chí Minh giữ vai trò là thiết chế xã hội hóa chính trị đầu tiên đối với thế hệ măng non Việt Nam. Đây là môi trường đặc thù, giúp thiếu nhi hình thành nhận thức đúng đắn, nuôi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, ý thức kỷ luật và trách nhiệm với cộng đồng.

Mục tiêu chiến lược đó được hiện thực hóa sinh động qua các phong trào hành động cách mạng mang tính biểu tượng như: “Thiếu nhi Việt Nam thi đua làm theo 5 điều Bác Hồ dạy”, “Nghìn việc tốt”, “Kế hoạch nhỏ”, “Áo lụa tặng bà”. Thông qua các hoạt động, tổ chức Đội đã hình thành, định hình vững chắc ở thiếu nhi ý thức sống vì cộng đồng và tinh thần trách nhiệm xã hội sâu sắc. Bản chất của nền đạo đức mới được rèn đúc từ chính những hành động thường nhật. Phương thức giáo dục này đạt hiệu quả cao nhờ sự kết hợp biện chứng giữa lý luận và thực tiễn, chuyển tải tinh thần công dân và lòng tự tôn dân tộc thông qua trải nghiệm thực tế cùng cảm xúc thiêng liêng: từ tiếng hát Quốc ca dưới lá cờ Tổ quốc trong mỗi buổi chào cờ, đến niềm xúc động sâu sắc trước sự hy sinh anh dũng của Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng.

Sự kết tinh giữa lý tưởng cách mạng và hệ giá trị văn hóa Việt Nam

Một trong những nét đặc sắc mang tính quy luật của công tác Đội tại Việt Nam là sự gắn kết biện chứng giữa giáo dục lý tưởng cách mạng với bồi dưỡng hệ giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức truyền thống của dân tộc. Hình mẫu con người xã hội chủ nghĩa Việt Nam là sự hòa quyện sống động giữa lý tưởng chính trị tiên tiến với các phẩm chất cốt lõi: lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, lối sống nhân ái, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm xã hội và khát vọng chấn hưng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Do đó, triết lý giáo dục của tổ chức Đội luôn bắt rễ sâu xa từ những giá trị đạo đức bền vững của dân tộc, cốt lõi là: hiếu thảo với cha mẹ, kính trọng ông bà, tôn sư trọng đạo, lễ phép với thầy cô, yêu thương bạn bè, gắn bó với cộng đồng, biết sẻ chia và ý chí tự lực, tự cường vươn lên. Suốt nhiều thế hệ, chiếc khăn quàng đỏ đã trở thành biểu tượng thiêng liêng của tuổi thơ. Đó không chỉ là dấu hiệu nhận biết của một tổ chức, mà còn là biểu tượng của lý tưởng cách mạng, trách nhiệm công dân và niềm tự hào dân tộc sâu sắc.

Chính sự tích hợp hài hòa, chặt chẽ giữa lý tưởng cách mạng của Đảng và chiều sâu văn hóa dân tộc đã tạo nên bản sắc độc đáo, chiều sâu bền vững cho công tác thiếu nhi Việt Nam. Điều này khẳng định một chân lý: Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam không tách rời cội nguồn văn hóa, mà được nuôi dưỡng, phát triển bằng chính đạo lý, hồn cốt và tâm hồn của nền văn hiến Việt Nam. Thực tế chứng minh, nhiều thế hệ cán bộ, đảng viên, trí thức, chiến sĩ, doanh nhân, nhà khoa học trưởng thành hôm nay đều từng đi qua môi trường rèn luyện của Đội. Những bài học giản dị từ tuổi thơ dưới sự dẫn dắt của Đội đã trở thành nền móng nhân cách vững chắc cho cả cuộc đời.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định con người và văn hóa chính là nền tảng tinh thần xã hội, là sức mạnh nội sinh, nguồn lực cốt lõi cho sự phát triển bền vững. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới đã xác lập tầm nhìn dài hạn nhằm bảo tồn bản sắc và định hình chuẩn mực đạo đức mới.

Trong quan điểm chỉ đạo mới nhất của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi ý về xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa đã tiếp tục khẳng định một tư tưởng lớn, mang tầm chiến lược của Đảng ta: xây dựng con người phải bắt đầu từ cơ sở, từ những môi trường gần gũi, thiết thực nhất với đời sống hằng ngày của nhân dân. Mỗi xã, phường không chỉ là đơn vị hành chính, mà cần thực sự trở thành không gian văn hóa an toàn, kỷ cương, nhân văn; nơi gia đình, nhà trường và xã hội gắn bó chặt chẽ trong chăm lo, giáo dục và bồi dưỡng thế hệ trẻ. Trong quá trình đó, tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh, dưới sự phụ trách của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong việc gieo mầm lý tưởng cách mạng, hun đúc đạo đức, lối sống đẹp và khơi dậy khát vọng cống hiến cho thiếu niên, nhi đồng ngay từ những năm tháng đầu đời.

Bồi dưỡng thế hệ kế cận - nhiệm vụ chiến lược, bảo đảm sự chuyển giao thế hệ vững vàng cho cách mạng

Nhìn lại lịch sử cách mạng Việt Nam, công tác chăm lo, bồi dưỡng thế hệ kế cận luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, quyết định sự thành bại của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trong tiến trình phát triển đó, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực trung tâm; bởi vậy, chăm lo cho thiếu nhi cũng chính là chăm lo cho tiền đồ và tương lai dân tộc. Tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh chính là mắt xích đầu tiên, mang tính nền móng trong hệ sinh thái giáo dục chính trị của Đảng. Đây không chỉ là nơi tập hợp thiếu nhi đơn thuần, mà là trường học thực tiễn giúp phát hiện, rèn luyện và phân loại những hạt giống đỏ cho tương lai. Từ đội viên trở thành đoàn viên, từ đoàn viên phấn đấu trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, đó chính là đường ray phát triển liên tục, nhất quán về lý tưởng cách mạng và trách nhiệm công dân trong hệ thống chính trị. Mạch nguồn kế thừa lịch sử liên tục này bảo đảm sự chuyển tiếp vững vàng về cả lý tưởng, đạo đức và năng lực giữa các thế hệ.

Ở một góc độ sâu xa hơn, Đội TNTP Hồ Chí Minh đóng vai trò quyết định trong việc kiến tạo sức mạnh tinh thần của quốc gia. Một dân tộc muốn phát triển bền vững không chỉ dựa vào tiềm lực kinh tế hay khoa học công nghệ, mà cốt lõi phải dựa trên những thế hệ công dân có niềm tin, có lý tưởng và có trách nhiệm với Tổ quốc. Đây chính là “nguồn vốn con người” quý giá nhất, là sự chuẩn bị nguồn lực nội sinh chiến lược bảo đảm cho con thuyền cách mạng Việt Nam luôn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, vững vàng vượt qua mọi thác ghềnh của thời đại để bước vào kỷ nguyên mới.

Đổi mới hoạt động Đội trong thời đại số 

Bước vào thời kỳ chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, thế hệ măng non hôm nay đang lớn lên trong một môi trường xã hội hoàn toàn khác trước. Sự bùng nổ của Internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang tái định hình sâu sắc tư duy, nhận thức cùng lối sống của thiếu nhi. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết, mang tính bước ngoặt đối với tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh: phải tự đổi mới mạnh mẽ để không bị tụt hậu, đồng thời chuyển hóa công nghệ thành công cụ sắc bén trong công tác giáo dục. Cần khẳng định rõ, đổi mới hoạt động Đội trong thời đại số không phải là sự thay đổi về bản chất lý tưởng chính trị, mà là bước đột phá về phương thức tiếp cận và tương tác nhằm giữ vững vai trò dẫn dắt, truyền cảm hứng phù hợp với tâm lý của thế hệ công dân số.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tổ chức Đội cần thực hiện cuộc cách mạng dịch chuyển phương thức hoạt động một cách đồng bộ. Nhiệm vụ trọng tâm trước mắt là số hóa toàn diện công tác quản lý thông qua hệ thống dữ liệu đồng bộ và các ứng dụng thông minh, giúp việc theo dõi, đánh giá thi đua trở nên trực quan, minh bạch. Tổ chức Đội phải chủ động làm chủ không gian mạng, ứng dụng công nghệ đa phương tiện để chuyển hóa các bài học lịch sử, truyền thống cách mạng thành các sản phẩm truyền thông số sinh động, hấp dẫn.

Cùng với mạch nguồn giáo dục truyền thống, Đội cần đặc biệt chú trọng bồi dưỡng kỹ năng số, năng lực ngoại ngữ, tư duy sáng tạo, ý thức công dân số, tinh thần khoa học và khát vọng hội nhập cho thiếu nhi Việt Nam. Việc nâng cao năng lực công nghệ phải đi đôi với xây dựng “sức đề kháng văn hóa” vững chắc trên môi trường số. Trong thời đại mới, xây dựng con người xã hội chủ nghĩa không chỉ dừng lại ở việc khơi dậy lòng yêu nước trực quan, mà phải rèn đúc nên những công dân có tri thức, bản lĩnh văn hóa vững vàng, năng lực đổi mới sáng tạo vượt trội và tinh thần phụng sự xã hội cao cả, sẵn sàng đưa đất nước vững vàng bứt phá.

Khẳng định giá trị trường tồn của công tác “trồng người” - nền tảng đưa đất nước bước vào Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Trải qua hơn 85 năm thử thách qua các giai đoạn thăng trầm của lịch sử, từ vùng đất cội nguồn cách mạng Cao Bằng đến kỷ nguyên số hóa hôm nay, giá trị lý luận và thực tiễn của công tác “trồng người” dưới sự dắt dìu của Đảng và Bác Hồ vẫn vẹn nguyên giá trị trường tồn và mang tính thời sự sâu sắc. Khẳng định một chân lý khoa học: con người luôn là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu và là động lực hàng đầu của mọi sự phát triển. Mọi thành tựu vĩ đại về kinh tế, hạ tầng hay công nghệ sẽ không thể vững bền nếu thiếu đi một nền tảng con người có đầy đủ đức, tài, mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam và lý tưởng chính trị tiên tiến. Từ Pác Bó lịch sử đến những sân trường nơi biên giới, hải đảo xa xôi, tiếng trống Đội vẫn vang lên đều đặn như nhịp gọi của niềm tin, lòng tự tôn dân tộc và trách nhiệm công dân. Đó không chỉ là âm thanh trong trẻo của tuổi thơ, mà chính là âm thanh của tương lai.

Bởi suy cho cùng, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết phải xây dựng con người xã hội chủ nghĩa. Hành trình kiến tạo những con người Việt Nam mới, vừa giàu lòng yêu nước, nhân ái, vừa có trí tuệ, khát vọng cống hiến vượt trội, luôn bắt đầu từ những điều giản dị, thiêng liêng nhất dưới mái trường, từ lời hứa đội viên kiên định và từ màu đỏ thắm của chiếc khăn quàng trên vai.

Trong quan điểm chỉ đạo chiến lược của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, xây dựng con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực quan trọng nhất của sự nghiệp phát triển đất nước nhanh và bền vững. Chăm lo cho thiếu niên, nhi đồng và quan tâm đầu tư cho tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh chính là chăm lo cho tương lai của dân tộc, cho sự trường tồn và phát triển của đất nước. Đó là quá trình bền bỉ vun đắp nên những thế hệ công dân Việt Nam giàu lòng yêu nước, nhân ái, bản lĩnh, trí tuệ, có khát vọng vươn lên và tinh thần cống hiến vì Tổ quốc. Với ý nghĩa đó, công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng không chỉ là trách nhiệm của riêng tổ chức Đoàn, Đội, mà là nhiệm vụ chiến lược của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, góp phần chuẩn bị vững chắc lực lượng kế tục trung thành, xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng, đưa đất nước tự tin, vững bước tiến vào Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.